Lastik Bakımı ve Basınç Ayarı

Lastikler, aracın yolla temas eden tek parçası. Fren mesafesi, yol tutuş, yakıt tüketimi ve sürüş konforu doğrudan onların durumuna bağlı. Buna rağmen çoğu sürücü lastiklere yalnızca patlak verdiğinde bakar. Oysa lastik bakımı ve basınç kontrol işlemi, evinizin önünde on beş dakikada yapabileceğiniz, hiçbir özel alet gerektirmeyen bir rutindir. Doğru uygulandığında lastik ömrünü binlerce kilometre uzatır, yakıttan tasarruf sağlar.

Neden Basınç Bu Kadar Önemli?

Lastiğin taşıyıcı unsuru kauçuk değil, içindeki havadır. Basınç düştüğünde lastiğin yan duvarları daha fazla esner, ısınır ve iç yapısı yorulur. Yuvarlanma direnci arttığı için motor daha çok yakıt harcar. Aşırı şişirilmiş bir lastikte ise temas yüzeyi daralır, aracın ortası çabuk aşınır ve süspansiyon darbeleri sertleşir. İki durumda da kaybeden siz olursunuz.

Basınç, sıcaklıkla değişir. Hava soğudukça içerideki basınç düşer; uzun yolda ise lastik ısınıp basınç yükselir. Bu yüzden ölçüm her zaman soğuk lastikte yapılır: aracı en az üç saat park halinde bıraktıktan sonra ya da bir buçuk kilometreden az yol gittikten sonra.

Adım Adım Uygulama

Doğru basınç değerini bulun. Bu değer lastiğin yan yüzeyinde değil, aracın kendi etiketinde yazar. Etiket genellikle sürücü kapısının iç kenarında, bazı araçlarda yakıt kapağının arkasında ya da kullanım kılavuzundadır. Ön ve arka aks için farklı değerler verilmiş olabilir; tam yüklü kullanım için ayrı bir satır da bulunur.
Bir manometre edinin. Kalem tipi basit modeller de iş görür, dijital olanlar okumayı kolaylaştırır. İstasyondaki havalı aletlerin göstergeleri sık sık şaşar; kendi manometrenizle karşılaştırmak iyi bir alışkanlıktır.
Sibop kapaklarını çıkarın ve ölçün. Manometreyi sibopa dik ve sıkı bastırın. Hafif bir "pss" sesi normaldir; uzun süren kaçak, aleti düzgün oturtmadığınız anlamına gelir. Değeri not edin, dört lastiği tek tek ölçün.
Eksikse tamamlayın. Havayı azar azar verin, aralarda ölçün. Fazla şişirdiyseniz sibobun ortasındaki iğneye bastırıp bir miktar hava boşaltın, sonra tekrar ölçün.
Yedek lastiği unutmayın. Bagajdaki yedek, tam ihtiyaç duyduğunuz gün sönük çıkarsa bütün hazırlık boşa gider. İnce tip geçici yedeklerde basınç genellikle daha yüksek istenir; etikette yazar.
Diş derinliğini kontrol edin. Lastiğin sırt kanallarında küçük kabartılar vardır: aşınma göstergeleri. Sırt bu kabartılarla aynı seviyeye geldiyse lastik ömrünü tamamlamıştır. Elinizde ölçü yoksa kanala bir madeni para sokup ne kadar gömüldüğüne bakmak kaba bir fikir verir.
Yüzeyi ve yan duvarları gözden geçirin. Çatlaklar, şişkinlikler, saplanmış vida veya taşlar, kaldırıma çarpmadan kalan yaralar… Yan duvarda balon gibi bir kabarma varsa o lastik artık kullanılmaz, gecikmeden değiştirilmesi gerekir.
Aşınma biçimini okuyun. Sadece iki kenarı aşınmış lastik uzun süre az havayla gezmiş demektir. Sadece orta bant aşınmışsa fazla şişirilmiştir. Tek taraflı, testere dişi gibi düzensiz aşınma varsa rot–balans ayarı ya da süspansiyon aksamı sorgulanmalı; bu noktada süspansiyon ve amortisör kontrolüne dair rehberimizdeki maddeler yol gösterir.
Lastik döndürme (rotasyon) yapın. Ön ve arka lastikler aynı hızda aşınmaz. Yaklaşık 8.000–10.000 km'de bir yerlerini değiştirmek aşınmayı dengeler. Yön belirtmeyen lastiklerde yaygın yöntem çapraz döndürmedir: arkadakiler düz şekilde öne, öndekiler çaprazlama arkaya alınır. Yönlü (üzerinde ok işareti olan) lastiklerde çapraz geçiş yapılmaz, yalnızca aynı taraf içinde ön–arka değişimi uygulanır.
Bijonları doğru sıkın. Krikoyu sağlam bir kaldırma noktasına yerleştirin, tekerlek yerdeyken bijonları gevşetin, aracı indirdikten sonra son sıkımı yapın. Sıkma sırası daima yıldız düzenindedir: karşılıklı bijonları sırayla sıkarak jantı düzgün oturtursunuz. Elinizde tork anahtarı varsa kılavuzdaki değeri kullanın.
50–100 km sonra tekrar kontrol edin. Döndürme sonrası bijon sıkılığını ve basınçları bir daha gözden geçirmek iyi bir alışkanlıktır.

Sık Yapılan Hatalar

Basıncı lastiğin yan yüzeyindeki yazıya göre ayarlamak. Oradaki değer, lastiğin dayanabileceği azami basınçtır; aracınız için önerilen değer değildir.
Sıcak lastikte ölçüp hava boşaltmak. Yolculuk sonrası yükselen basıncı "fazla" sanıp indirmek, lastiği soğuduğunda gereğinden sönük bırakır.
Göz kararıyla karar vermek. Modern alçak profilli lastikler, önerilen değerin belirgin biçimde altında olsa bile dışarıdan normal görünür.
Kış aylarında ayarı ihmal etmek. Hava soğudukça basınç düşer; soğuk dönemde kontrol aralığını sıklaştırmak gerekir.
Sibop kapaklarını takmamak. Kapak, sibobun içine toz ve nem girmesini engeller; kaybolduysa yenisi çok ucuzdur.
Yalnız basınca odaklanıp yaşı unutmak. Az kullanılan araçlarda lastik dişi durursa bile kauçuk sertleşir ve çatlar. Yan duvardaki dört haneli üretim kodu (hafta ve yıl) yaşı gösterir.
Balansı atlamak. Belirli bir hızda direksiyonda titreme başladıysa döndürme yeterli değildir